Ortadoğu Gerilimi Pakistan'ın Petrol Faturasını Üçe Katlayabilir Mi?

Jeopolitik Fırtına ve Pakistan Ekonomisi Üzerindeki Yıkıcı Etkisi

Pakistan'ın, Eylül 2025'te Suudi Arabistan ile imzaladığı Stratejik Karşılıklı Savunma Anlaşması (SMDA) nedeniyle Ortadoğu'daki savaşın içine çekilme ihtimali daha önce gündeme gelmişti. Bu anlaşmanın temel maddesi, taraflardan birine yönelik herhangi bir saldırının, her iki ülkeye de yapılmış sayılması ve Pakistan'ı Suudi Arabistan'a yönelik İran füze saldırılarına karşı müdahale etmeye zorlayabilecek olması. Ancak, güney komşusuyla yaşanabilecek bir askeri çatışma, Pakistan için daha az varoluşsal bir tehdit gibi görünebilir. Küresel ekonomiyi şimdiden kasıp kavuran petrol fiyatlarındaki artışlar, asıl büyük darbenin ekonomik cepheden geleceğine işaret ediyor.

Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre, yükselen petrol fiyatları ve yavaşlayan küresel büyümenin birleşimi, 1970'lerdeki petrol şoklarını ve daha yakın tarihli 2008 Finansal Krizi'ni anımsatan riskler yaratıyor. Bretton Woods kurumunun tahminlerine göre, petrol fiyatlarındaki her 10'luk artış, enflasyonda 40 baz puan (bps) yükselişe ve küresel büyümede 15 bps düşüşe neden oluyor. Ortadoğu'da ABD-İran arasında yaklaşık iki hafta önce başlayan savaşın ardından Brent ham petrolü fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkarak yaklaşık %50'lik bir artış gösterdi.

Ancak, ülkenin yakıt ithalatına olan yüksek bağımlılığı göz önüne alındığında, durum Pakistan için çok daha vahim bir hal alabilir. Pakistan Kalkınma Ekonomisi Enstitüsü (PIDE) tarafından yapılan son bir çalışma, küresel petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın, Pakistan'ın yıllık petrol ithalat faturasını yaklaşık 1.8-2.0 milyar dolar yükselttiğini ortaya koydu. PIDE, Hürmüz Boğazı'nın kapanması durumunda varil başına 150 dolara kadar çıkabilecek vahşi bir petrol fiyatı rallisinin yaşanabileceği uyarısında bulundu. Bu senaryo, Pakistan'ın aylık yakıt ithalat faturalarının 3.5 milyar dolar ile 4.5 milyar dolar arasına fırlamasına neden olurken, tüketici enflasyonunun mevcut %7 seviyesinden %17'ye kadar sıçramasına yol açabilir.

Pakistan'ın Enerji Güvenliği ve Kırılganlıkları

Mali yılın ilk 10 ayında (Temmuz-Nisan) Pakistan'ın toplam petrol ithalatı 17 milyar doları aşarak, en son fiyat artışlarından önceki aylık ortalama yaklaşık 1.7 milyar dolarlık seviyesini geride bıraktı. Ülkenin petrol ve rafine yakıt ihtiyacının %80'inden fazlası ithalat yoluyla karşılanıyor. Pakistan'ın ham petrol ithalatının yaklaşık %80'i tipik olarak Hürmüz Boğazı'ndan geçerken, ülkenin yıllık doğal gaz tüketiminin %25'i ise ağırlıklı olarak Katar'dan Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) formunda ithal ediliyor.

Mevcut durumda Pakistan'ın petrol rezervleri yalnızca 10-14 günlük bir ihtiyacı karşılayabiliyor. Bu oran, bölgesel rakipleri olan Hindistan'ın yaklaşık 65-70 günlük stok bulundurmasına kıyasla oldukça düşük. Dahası, mevcut krizin nakliye sigortası ve navlun maliyetlerini artırması bekleniyor. Bu durum, döviz rezervleri üzerindeki baskıyı daha da artırarak cari işlemler açığını genişletecek.

Proaktif Adımlar ve Geleceğe Yönelik Öneriler

Neyse ki Pakistan, mevcut çatışmada hedef tahtası olmaktan kaçınmak için proaktif adımlar atmaya başladı. Mart ayında Pakistan Donanması tarafından başlatılan ve kilit Deniz İletişim Hatları (SLOC) üzerinden ticaretin kesintisiz akışını sağlama ana hedefini taşıyan Operation Muhafiz-ul-Bahr (Denizlerin Koruyucusu) adlı deniz güvenlik operasyonu hayata geçirildi. Bu operasyonla Pakistan donanma savaş gemileri, özellikle kritik enerji tedarikini (petrol ve gaz) taşıyan ticari gemilere doğrudan koruma sağlıyor. Pakistan'ın ticaretinin yaklaşık %90'ının deniz yoluyla yapıldığı düşünüldüğünde, bu operasyon ülkenin ekonomik istikrarı için hayati önem taşıyor.

Ayrıca Pakistan, artan yakıt maliyetlerini hafifletmek amacıyla dört günlük çalışma haftası, kamu çalışanları için %50 uzaktan çalışma imkanı ve okulların iki hafta tatil edilmesi gibi çeşitli tasarruf tedbirlerini uyguluyor. Diğer önlemler arasında kabine bakanlarının iki aylık maaşlarından feragat etmesi, parlamenter maaş kesintileri ve zorunlu olmayan harcamaların azaltılması yer alıyor.

PIDE, Pakistan hükümetinin gelişen krizi yönetmesine yardımcı olmak için bazı tavsiyelerde de bulundu. Bunlar arasında, küresel enerji şokları sırasında 30-60 günlük tampon sağlayacak ulusal stratejik petrol rezervlerinin genişletilmesi; yakıt stoklarının izlenmesinin güçlendirilmesi, ithalat rotalarının çeşitlendirilmesi ve petrol riskten korunma stratejilerinin benimsenmesi bulunuyor. Pakistan, komşu ülkelerle kara boru hatları kurarak, Hürmüz Boğazı'ndan kaçınmak için deniz rotalarını güçlendirerek ve Orta Doğu'ya olan bağımlılığı azaltmak için ABD'den yapılan ithalatı artırarak petrol ithalat rotalarını çeşitlendirebilir. Orta Asya'daki ticaret merkezlerine en doğrudan yol olan Trans-Afgan güzergahını geliştirebilir ve enerji güvenliğini artırmak için Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nu (CPEC) kullanabilir. Ayrıca, Pakistan Körfez'e (Suudi Arabistan/BAE) olan tam bağımlılıktan uzaklaşarak, yerel rafineriler için rekabetçi fiyatlandırma ve daha iyi marjlar sunan ABD hafif tatlı ham petrolü (WTI) alımını artırabilir. Diğer ithalatlar için Pakistan, Özbekistan-Afganistan-Pakistan (UAP) demiryolunu uygulayarak transit sürelerini %10-15 azaltan Trans-Afgan güzergahını geliştirebilir.