Orta Doğu'daki Gerilimler ve Yayılma Riski

Jeopolitik Riskler ve Artan Gerilim

Orta Doğu'da devam eden çatışmalar, silahlı çatışmaları kontrol etmenin ve çözmenin ne kadar zor olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. En olası senaryo olmasa da, uzun sürecek bir savaş ihtimali göz önünde bulundurulmalı. Bu durum, Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinin geneline ve hatta Avrupa'nın bazı kısımlarına kadar yayılabilir.

Tedarik zincirlerinde yaşanacak aksamalar, yalnızca ham petrol ve doğal gaz fiyatlarını değil, aynı zamanda gübre fiyatlarını da artırabilir. Uzayan bir kriz, kalıcı bir enflasyon şoku riskini beraberinde getirir. Ayrıca, Avrupa ekonomik büyümesi üzerinde önemli bir olumsuz etkiyle karşı karşıya kalabilir.

Kısa vadeli piyasa enflasyon beklentilerindeki son artışlara rağmen, büyük merkez bankalarının faiz artırımlarıyla yanıt vermesi beklenmiyor. Bu tür bir tepki uygunsuz olacaktır, zira bu durum, para politikasının kontrolü dışındaki klasik bir negatif arz şokunu temsil ediyor. Daha da önemlisi, uzun vadeli enflasyon beklentileri sabitliğini koruyor.

Ekonomik Sonuçlar ve Tedarik Zinciri Hassasiyetleri

Çatışmanın etkisi, petrol ve gazın ötesine geçerek gübre üretimi gibi kritik sektörleri de etkiliyor. Basra Körfezi bölgesi, küresel azotlu gübre ihracatının tahmini olarak %25-35'ini oluşturuyor ve büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'ndaki deniz yollarına bağımlı durumda. Sınırlı sayıda alternatif rota bulunması, tedarik aksamalarıyla ilgili endişeleri artırıyor.

Çiftçiler, özellikle Kuzey Yarımküre'de, ekim sezonundan önce genellikle Mart ve Mayıs ayları arasında gübre satın alırlar. Yükselen fiyatlar, alımların ertelenmesine veya azaltılmasına yol açabilir, bu da mahsul verimini olumsuz etkileyebilir ve sonuç olarak gıda fiyatlarını artırabilir.

Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre, günde yaklaşık 20 milyon varil, yani küresel deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık %25'i Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor ve bunun %80'i Asya'ya gidiyor. Alternatif boru hattı kapasitesi ise günde 3.5 ila 5.5 milyon varil arasında değişiyor. Kuveyt, BAE ve Irak dahil olmak üzere bazı ülkelerin, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması nedeniyle petrol üretimini azaltmaya başladığı bildiriliyor. Suudi Arabistan'ın en büyük rafinerisi olan Ras Tanura'daki operasyonlar, bir drone saldırısının ardından askıya alındı. Brent petrolün varil fiyatı Cuma günü 90 USD'yi aştı ve daha da yükselmesi bekleniyor.

Doğal gaz söz konusu olduğunda, Katar'ın %93'ü ve BAE'nin LNG ihracatının %96'sı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor ve bu da küresel LNG ticaretinin %19'unu temsil ediyor. Petrole kıyasla, LNG için alternatif bir rota bulunmuyor. Son zamanlarda kilit noktalara yapılan saldırılar, Katar LNG üretimini birkaç günlüğüne durdurdu. Avrupa'nın gaz stokları zaten düşük seviyelerde ve de-eskalasyon olsa bile, gelecek kış tüketicileri daha yüksek fiyatlarla stokları doldurmak zorunda kalacak.

Merkez Bankası Tepkileri ve Bölgesel İstikrarsızlık

Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve diğer büyük merkez bankalarının, savaş kaynaklı emtia fiyatlarındaki artışlara faiz artırımlarıyla tepki vermesi beklenmiyor. Bu durum, onların kontrolü dışındaki negatif bir arz şokunu oluşturuyor ve uzun vadeli enflasyon beklentileri istikrarlı kalmaya devam ediyor. Para politikasının erken sıkılaştırılması, ekonomik gerilemeyi daha da kötüleştirebilir.

MENA bölgesinde gerilimler artıyor ve bazı Avrupa ülkeleri de bir ölçüde işin içine dahil olmuş durumda. Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri'ne üs erişimi sağlarken, Fransa Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferin güvenliğini sağlamak için ABD'ye destek sözü verdi ve Türkiye ile Yunanistan Kıbrıs'ta giderek daha fazla anlaşmazlık yaşıyor. Bu faktörler, karmaşık ve değişken bir jeopolitik ortama katkıda bulunuyor.