Ortadoğu Gerilimleri Tırmanırken Petrol Yatırımcıları Neden İyimser Kalmaya Devam Ediyor?

Piyasa Duyarlılığı Jeopolitik Gerçeklerden Kopuyor

Küresel petrol piyasası, yatırımcıların Orta Doğu'daki artan çatışmaları büyük ölçüde göz ardı ettiği tuhaf bir kopukluk sergiliyor. Düşmanlıkların hayati önem taşıyan Kızıldeniz'deki nakliye yollarına yayılmasına rağmen, hakim duyarlılık düşüş eğilimini koruyor. Bu beklenti, piyasada önemli sonuçlara yol açabilecek hızlı bir barış anlaşması varsayımına dayanıyor. Bu hafta içinde, gösterge Brent petrolü vadeli işlemleri varil başına 80 dolar seviyesinin altına inerken, Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) de benzer bir düşüş yaşayarak 75 doların altına geriledi. Bu fiyat hareketleri, Başkan Trump'ın Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasındaki görüşmelerin yeniden başladığını öne süren açıklamalarının ardından geldi. Ancak, İranlı yetkililer herhangi bir devam eden görüşmeyi hızla reddederek, jeopolitik açıklamalarda bulunmak ile sahada yürütülen diplomasi arasındaki potansiyel bir kopukluğa işaret etti.

Anlatıyı daha da karmaşıklaştıran bir gelişme olarak, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda Umman ile müzakereler yürüttüğü bildiriliyor. Yatırımcılar, boğazın küresel enerji taşımacılığındaki kritik rolüne rağmen bu gelişmeyi petrol için daha da düşüş yönlü bir haber olarak yorumlamış görünüyor. Bu sırada, Yemen'deki Husi güçlerinin Suudi tankerlerine Kızıldeniz'de düzenlediği saldırılar, Suudi petrol ihracatının başka bir yöne çevrilmesine neden oluyor. Bu sevkiyatlar, Süveyş Kanalı'na ve Mısır üzerinden Akdeniz'e uzanan daha dar kapasiteli bir boru hattına yönlendiriliyor. Bu hat, Basra Körfezi'ni Kızıldeniz'deki Yanbu limanına bağlayan ana Doğu-Batı boru hattına kıyasla bir darboğaz oluşturuyor. Suudi petrol ihracat kapasitesi üzerindeki etkiler önemli görünse de, piyasa katılımcıları bu ortaya çıkan arz kısıtlamalarından büyük ölçüde endişe duymuyor gibi görünüyor. Bölgesel gerilimi artıran bir diğer gelişme ise, İran parlamentosunun şu anda ABD, İsrail ve diğer belirlenmiş "düşman" uluslardan gelen gemilerin Hürmüz Boğazı'na erişimini yasaklayabilecek bir yasa tasarısını tartışıyor olması. Böyle bir önlem, enerji taşıyıcılarının serbest akışını şüphesiz engelleyecek ve Tahran ile Washington arasındaki barış umutlarını yeşertmeye pek yardımcı olmayacaktır.

Analizi Oku

Piyasa Odak Noktasında Değişim

Ancak son gelişmeler nihayet yatırımcıların dikkatini çekmiş görünüyor. Cuma gününe gelindiğinde, petrol fiyatları Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiği için potansiyel uzun süreli aksamalar konusundaki artan endişeleri yansıtan yükseliş eğilimi gösterdi. Küresel petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık beşte birini oluşturan bu hayati su yolunun, son tırmanışlardan önce bu kadar önemli olduğunu hatırlamakta fayda var. Bu durum, tarihsel petrol krizlerinden belirgin bir farklılık sunuyor. Genellikle, vadeli işlem fiyatları spekülatif umutlardan ziyade somut olaylara doğrudan tepki vermiştir. 2022'deki petrol fiyatlarındaki artış, Rusya'ya uygulanan Batı yaptırımlarından kaynaklanmıştı; bu örnekte, dünyanın en büyük üç ihracatçısından biri olan Rusya'ya yönelik küresel petrol akışları tehdidinin, petrolün de su gibi yolunu bulacağı beklentisiyle karşılandığını gördük. Bu dayanıklılık genellikle doğru olsa da, mevcut ortam doğrudan arzın yok edilmesini içeriyor, ki bu birçok yatırımcının göz ardı ettiği bir faktör.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) en son aylık Petrol Piyasası Raporu'nda yer alan bilgilere göre, Temmuz ayında küresel petrol üretimi, savaş öncesi seviyelerin 9,4 milyon varil/gün gerisinde kaldı. Bu rakam, ABD ve İran arasındaki kısa ömürlü olduğu kanıtlanan bir ateşkes anlaşmasının ardından Haziran ayında görülen 4 milyon varil/gün'ün üzerindeki dikkate değer toparlanmaya rağmen ortaya çıktı. IEA ayrıca ayrı bir raporda, saldırılar ve uygulanabilir ihracat rotalarının eksikliği nedeniyle bölgedeki rafineri kapasitesinin yaklaşık 3 milyon varil/gün'ünün atıl kaldığını belirtti. Bu durum, küresel rafine ürün piyasasını önemli ölçüde karmaşıklaştırıyor. Dahası, Körfez bölgesindeki ham petrol stokları, Haziran ateşkes anlaşmasının ardından Körfez ülkelerinin gönderdiği petrol akışı nedeniyle azaldı. Bu stok erimesi, gelecekteki herhangi bir petrol fiyat şokunun ciddiyetini artırma riski taşıyor. Analistler daha önce, ham petrol piyasalarındaki arz sıkışıklığının tam olarak ortaya çıkmasının ve fiyatları etkilemesinin birkaç ay sürdüğü konusunda uyarmışlardı. İlk saldırılardan beş ay sonra, piyasa bu kritik dönemece yaklaşıyor.

Satır Aralarını Okumak

Son günlerde diplomatik söylemde ilerleme işaretleri görülse de, ABD ve İran arasındaki altta yatan güvensizlik, durumun hızla kötüleşebileceğini gösteriyor. Şimdilik, ING gibi bazı analistlerin enerji akışlarının üçüncü çeyrekte normale dönmeye başlayacağı yönündeki hakim beklentisi, bu çeyrek için ortalama Brent fiyatının 80 dolar olacağı tahminini yapmalarına neden oluyor. Bu iyimserlik, mevcut olsa da, zayıf kanıtlara dayanıyor gibi görünüyor. Ancak, piyasa gözlemcilerinden oluşan büyüyen bir grup, savaş sona erdikten sonra bile çatışma öncesi normale tam bir dönüşün gerçekleşmeyebileceğinden şüpheleniyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemiler için ücretler konusundaki görüşmeleri ve Umman ile potansiyel ortak yönetim, Orta Doğu petrol akışlarının gelecekte değişen koşullar altında işleyeceğini gösteriyor. Alternatif boru hattı altyapısı kurulana kadar, bu yapısal değişikliklerin petrol için daha yüksek fiyat seviyelerini sürdürmesi muhtemeldir. Piyasanın mevcut olarak, hızlı bir diplomatik çözüm spekülasyonuyla yönlendirilen fiziksel arz gerçekliklerinden kopukluğu, önemli bir risk oluşturuyor. Uluslararası Enerji Ajansı'nın verileri, küresel üretim ve rafineri kapasitesindeki açığı çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Yeniden alevlenen gerilimler veya diplomatik çabaların başarısızlığı, hızlı bir normalleşmeye fiyat biçen birçok kişiyi hazırlıksız yakalayarak keskin ve şiddetli bir yukarı yönlü fiyat düzeltmesini tetikleyebilir.