Güney Amerika petrolde sahneye çıktı ve Brezilya Guyana Venezuela bu yükselişi sırtlıyor

Manşetleri ABD'nin rekor petrol ihracatı süslerken, ekvatorun güneyinde sessizce bambaşka bir tablo şekilleniyordu. Güney Amerika, bu yıl küresel piyasaya Kuzey Amerika'dan daha fazla varil ekleyerek tek başına en büyük taze arz kaynağı unvanını aldı. Zamanlama neredeyse kusursuzdu.

Orta Doğu sevkiyatları savaşla felç olunca, Asya ve ötesindeki rafineriler Hürmüz Boğazı'nın dar geçidinden geçmek zorunda kalmayan ham petrolün peşine düştü. Açık Atlantik erişimine sahip bölge, piyasanın tam da arzuladığı şeyi elinde tutuyordu.

Yükselişin arkasındaki üç ülke

Analizi Oku

İşin motoru üç isme dayanıyor: Brezilya, Guyana ve Venezuela. Kolombiya, Ekvador ve Peru ise ters yönde hareket etti ve üretimleri geriledi. Ancak öncü üçlünün kazanımları bu kayıpları fazlasıyla telafi etti.

Tabloyu ölçülü tutmak gerekirse, fiyatlama verileri ciddi bir açığa işaret ediyor. Orta Doğu kaynaklı yaklaşık 675 milyon varil petrol bu yıl alıcılara ulaşamadı. Devasa üretim durdurmaları da hesaba katıldığında, İran savaşının başından bu yana dünya 1 milyar varilin üzerinde arz kaybetti. Güney Amerika'nın fazladan varilleri yardımcı oluyor; fakat bu boşluğu doldurmaya yaklaşmıyor.

Brezilya'nın istikrarlı tırmanışı

Bu kaymanın kalbinde Brezilya var. Ülke son beş yılda, değerli Santos tuz altı sahalarında bir dizi yeni açık deniz platformunu devreye aldı ve 2021'den bu yana ihracat istikrarla yükseldi. Asıl ivme ise Mart sonrasında geldi.

Orta Doğu varilleri denklemden çıkınca Çin'e yapılan sevkiyatlar ikiye katlandı. Brezilya'nın Çin'in toplam ham petrol ithalatındaki payı Ocak'taki yaklaşık %10 seviyesinden Nisan'da %18'e sıçradı. Üstelik bu kazanım, Çin'in genel ithalat iştahı zayıflarken gerçekleşti. Nisan ayı bir rekor getirdi: Çinli rafineriler günde 1,43 milyon varil Brezilya ham petrolü aldı, bu da kayıtlardaki en yüksek aylık rakam oldu ve Şubat'taki önceki zirveyi geride bıraktı.

Mayıs ayında ivme bir miktar soğudu; çünkü devlet devi Petrobras, yerel yakıt arzını dolu tutmak için hacimleri iç rafinajına yönlendirdi. Yine de geniş çerçevedeki gidişat yukarıyı işaret ediyor, özellikle Orta Doğu kesintisi inatla sürerse.

Guyana'nın yedi yıllık sıçraması

Petrol dünyasında Guyana'da yaşananlara rakip olabilecek az hikâye var. Sıfırdan başlayan ülke, yalnızca yedi yılda günde neredeyse 1 milyon varil üretim kapasitesi kurdu ve adeta bir gecede gerçek bir güç merkezine dönüştü.

Açık denizdeki Stabroek bloğunu işleten konsorsiyum, son on yılda 11 milyar varilin üzerinde petrol eşdeğeri keşfetti. Geçen yıl dördüncü projesi Yellowtail'i ateşledikten sonra grup üretimi günde 900.000 varile çıkardı. Sekiz geliştirmenin, kapasiteyi 2030'a kadar günde 1,7 milyon varile taşıması bekleniyor.

Burada ödül yalnızca para değil. Hürmüz Boğazı riski alevlendiğinde alıcılar, Orta Doğu dışı ham petrolü daha güvenli bahis olarak görmeye başladı. Temiz Atlantik erişimine sahip ülkeler, bir geçiş noktası abluka altına alındığında ya da füze tehdidiyle karşılaştığında telaşlanmak zorunda kalmıyor. Bu güvenilirlik başlı başına bir değer haline geldi.

Venezuela soğuktan dönüyor

En çarpıcı tersine dönüş Venezuela'ya ait. 2019 ABD yaptırımlarından bu yılın başındaki yönetim değişikliğine uzanan altı yılı aşkın bir çöküşün ardından ülke uluslararası piyasalara geri döndü. Petrol satışları artık ABD denetiminde yürüyor ve ticaret devleri Vitol ile Trafigura tarafından pazarlanıyor.

İhracat, ABD ve Hindistan'a yönelik artan akışların gücüyle Mayıs ayında yedi yılın zirvesine ulaştı. Washington, devlet şirketi PDVSA üzerindeki yaptırımları gevşetti ve Batılı şirketleri yeniden sahaya davet etti. Sektör analistleri, Venezuela'nın üretim toparlanmasının artık varsayımsal olmaktan çıktığını belirtiyor.

Rakamlar bu iddiayı destekliyor. Venezuela üretiminin bu yıl günde yaklaşık 600.000 varillik bir büyümeyi hedeflediği, 2026'da 1,3 milyon varile ulaşacağı öngörülüyor. Yeni işletme lisansları üretimi 2027'ye kadar günde 1,5 milyon varile taşıyabilir.

Profesyonel masaların izlediği detaylar

Yatırımcılar açısından asıl mesele yalnızca daha fazla varil değil. Bu varillerin haritadaki yeri kritik. Atlantik havzası ham petrolü şu anda bir güvenilirlik primi taşıyor ve bu durum, masaların jeopolitik riski Brent ile WTI fiyatlamasına nasıl kattığını yeniden şekillendiriyor.

• İki gösterge arasındaki makas: ABD ve Güney Amerika arzı şişerken Orta Doğu akışları boğulmuş halde kalırsa, Atlantik ve Körfez türleri arasındaki göreli değer canlı bir işleme dönüşüyor.
• Navlun ve rafineri marjları: Brezilya'nın Çin'e yönelişi, navlun oranlarını ve Asya rafinaj marjlarının çekim gücünü doğrudan besliyor.
• Döviz masaları: Güçlenen ihracat geliri Latin Amerika para birimlerini destekleme eğiliminde; değişen ticaret akışları ise Kuzey Amerika ham petrol kompleksi üzerinden USD/CAD'e yansıyor.
• Enerji hisseleri: Guyana üretim rampasına bağlı şirketler bir başka net kanal oluşturuyor.

  İzlenmesi gereken temel risk ise kırılganlık. Venezuela'nın canlanması, ABD politikasının elverişli kalmasına bağlı ve yaptırımlarda bir geri dönüş, varilleri piyasaya geldikleri kadar hızlı çekip alabilir. Petrobras'ın ihracat ile iç rafinaj arasındaki dengesi de ayrı bir oynaklık faktörü ekliyor. Arz gerçek; ama arkasındaki siyaset tek bir kararla yön değiştirebilir.