Irak, İran Savaşının Gölgesinde Kerkük-Ceyhan Hattını Yeniden Açıyor

Kritik İhracat Rotası Yeniden Canlanıyor

Bölgesel çatışmaların petrol ihracatını sekteye uğrattığı bir dönemde Irak, Kerkük sahalarından Türkiye'nin Akdeniz limanı Ceyhan'a doğrudan ham petrol taşıyacak kuzey ihracat rotasını yeniden canlandırmak için büyük çaba sarf ediyor. İran'ın dahil olduğu savaş, ülkenin Basra Körfezi üzerinden işleyen güney ihracat koridorunu fiilen kapatmış durumda. Bu durum, Bağdat yönetimini alternatif çıkış yolları arayışına itsemiş bulunuyor. Petrol Bakanı Hayan Abdul-Ghani'nin açıklamalarına göre, Irak, federal ham petrolün kuzeye akışını sağlamak amacıyla Kerkük-Ceyhan boru hattı ağının bazı bölümlerini yeniliyor. Bu adım, şirketin Kuzey Irak'taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KRG) kontrolündeki altyapıya bağımlı kalmadan petrol sevkiyatı yapmasını hedefliyor.

Bu hamle, Bağdat ile KRG arasındaki ihracat rotaları konusundaki anlaşmazlığın sürdüğü bir zamana denk geliyor. Abdul-Ghani Pazartesi günü erken saatlerde yaptığı açıklamada, Irak'ın yaklaşık 200.000 ila 250.000 varil/gün Kerkük ham petrolünün Kürdistan Bölgesi'nin boru hattı üzerinden Ceyhan'a taşınması için henüz Kürt onayını alamadığını belirtmişti. Bunun yerine Irak, kendi federal güzergahını faaliyete geçirmeye hazırlanıyor.

Federal Boru Hattı Devreye Giriyor

Abdul-Ghani, 200.000 ila 250.000 varil/gün kapasiteli Irak-Türkiye boru hattının son testlerinin yapıldığını ve yaklaşık bir hafta içinde Kerkük'ten Türkiye'ye doğrudan petrol ihracatına başlayabileceğini duyurdu. Rudaw'ın haberine göre, 48 inçlik Baiji-Fishkhabour boru hattının yalnızca yaklaşık 100 kilometrelik kısmı hidrostatik testten geçmeyi bekliyor. Bu testler tamamlandığında, ham petrol, Kürdistan Bölgesi'nin ihracat ağına uğramadan doğrudan Kerkük sahalarından sisteme pompalanabilecek. Boru hattı, 2014 yılından bu yana, özellikle IŞİD'in Kuzey Irak'ı işgali sırasında aldığı ağır hasar nedeniyle büyük ölçüde hizmet dışı kalmıştı.

Kuzey rotasının yeniden canlandırılması çabası, Irak'ın karşı karşıya olduğu ihracat krizinin boyutunu gözler önüne seriyor. Bölgesel savaşın tırmanmasından önce Irak, OPEC kotası olan yaklaşık 4.4 milyon varil/gün seviyesinin biraz üzerinde, günde 4 milyon varilin biraz üzerinde üretim yapıyordu. Ancak Körfez'deki askeri operasyonlar ve Hürmüz Boğazı'nın kapanması, çatışmaların başlamasından günler sonra Irak petrol ihracatını durdurdu. O zamandan beri üretim kabaca 1.5-1.6 milyon varil/gün seviyelerine geriledi. Mevcut üretim, öncelikli olarak iç rafinerileri ve enerji santrallerini beslemeye yönelik yapılıyor.

Alternatif Çözümler ve Artan Gerilimler

Bağdat yönetimi, Türkiye, Suriye ve Ürdün gibi komşu ülkelere karayoluyla ham petrol taşıma gibi acil durum ihracat güzergahları oluşturmaya çalıştı. Bu sevkiyatlar günde yaklaşık 200.000 varil civarında olup, Irak'ın normal ihracat kapasitesinin sadece küçük bir kısmını oluşturuyor. Bu kriz, ülkenin kuzeyindeki sahaların operasyonlarını da aksatmaya başladı. Rudaw'a göre, Irak devletine ait North Oil Company, bölgesel savaşın patlak vermesinin ardından güvenlik endişeleri nedeniyle BP'nin personellerini çekmesi üzerine, Avana, Bay Hasan, Jambour ve Khabbaz'daki dört büyük Kerkük petrol ve gaz sahasının operasyonlarını devraldı. Bu devralma, operasyonel aksaklıkları önlemek amacıyla devlet şirketinin sahaları en az bir yıl süreyle işletmesini sağlıyor. BP daha önce Bağdat ile Kerkük sahalarının yeniden geliştirilmesine yönelik uzun vadeli bir anlaşma imzalamıştı; bu projenin petrol üretimini günde 500.000 varile kadar artırması ve bölgedeki gaz yatırımlarını genişletmesi bekleniyordu.

Bu arada, Bağdat ve Erbil arasındaki gerilimler, kuzey ihracat rotalarının kontrolü, gelir paylaşımı ve Kürt bölgesindeki güvenlik konularında yoğunlaştı. Kürt yetkililer, federal hükümetin bölgenin enerji sektörüne uyguladığı ve "boğucu ambargo" olarak tanımladıkları bir yaptırım olduğunu belirtiyor. Buna karşılık Bağdat, KRG'yi Kürt boru hattı sistemi üzerinden günde 300.000 varile kadar petrol sevkiyatı taleplerini reddetmekle suçluyor. İran'a yakın silahlı grupların Kürt Bölgesi'ndeki enerji altyapısını hedef aldığı iddia edilen tekrarlanan drone ve füze saldırıları, kuzey koridoru üzerinden ihracatı yeniden başlatma çabalarını daha da karmaşık hale getirdi.

Piyasa Perspektifi ve İzlenmesi Gerekenler

Bu gelişmeler, küresel petrol piyasalarında önemli dalgalanmalara yol açabilir. Irak'ın kuzey rotasını yeniden faaliyete geçirme çabası, özellikle bölgedeki jeopolitik risklerin arttığı bir dönemde, arz güvenliği endişelerini hafifletebilir. Ancak, KRG ile olan anlaşmazlıkların ve İran destekli grupların saldırı tehdidinin devam etmesi, bu çabaların başarısını riske atabilir. Yatırımcılar ve traderlar için, Kerkük-Ceyhan hattının tam kapasiteyle çalışıp çalışmayacağı ve bunun Brent ve WTI gibi küresel petrol benchmarklarını nasıl etkileyeceği yakından izlenmelidir. Ayrıca, Irak'ın güney ihracat yollarındaki kesintinin ne kadar süreceği ve alternatif sevkiyat yöntemlerinin (kamyon taşımacılığı gibi) ne kadar sürdürülebilir olduğu da piyasa dinamiklerini şekillendirecektir. Bu durum, Irak Dinarı (IQD) üzerinde de dolaylı etkilere sahip olabilir, zira petrol ihracatı ülkenin ana döviz kaynağıdır.